"Καλησπέρα σας,

Θα ήθελα ξεκινώντας  τον χαιρετισμό μου στη σημερινή εκδήλωση να ευχαριστήσω θερμά την Ιερα Μητρόπολη Αυστριας, την Ομοσπονδια Ελληνικων Συλλόγων Αυστρίας, τον Κοινωνικοπολιτιστικο Συλλογο της Ελληνικής Κοινότητας Βιέννης και Περιχώρων  και το Γραφείο Τύπου και Επικοινωνίας Βιεννης όπως και την Πρεσβεία της Ελλάδας στη Βιέννη που έθεσε υπό την αιγίδα της,  για την μοναδική ευκαιρία που τέτοιες  πρωτοβουλίες προσφέρουν: την ευκαιρία να σταματήσουμε για λίγο τον χρόνο και να σκεφτούμε, τιμώντας μια από τις σπάνιες εκείνες στιγμές που η ανθρώπινη βούληση σφράγισε την Ιστορία. Όχι απαραιτήτως αλλάζοντας τον ιστορικό ρου αλλά μεταβάλλοντας ουσιαστικά τον τρόπο που ο άνθρωπος στέκεται απέναντι στις προκλήσεις, και επιλέγει.

Τον Ιούνιο του 1797 έχουν περάσει μόλις οκτώ χρόνια από το ξέσπασμα της Γαλλικής Επανάστασης και πέντε από την επιβολή της Τρομοκρατίας στη γαλλική πρωτεύουσα. Έχουν επίσης περάσει μόλις είκοσι χρόνια από την Αμερικανική Επανάσταση και η Μεγάλη Βρετανία δεν έχει αποδεχθεί ακόμα την κατάληξη των γεγονότων. Εξεγέρσεις κατά της απολυταρχίας επωάζονται σε όλη την Ευρώπη. Η παγκόσμια Ιστορία μοιάζει να μην  ασχολείται με τους Έλληνες, και δη με κάποιον ονόματι Αντώνη Κυριαζή. Τα τεκταινόμενα στην κραταιά ακόμα Οθωμανική Αυτοκρατορία ελάχιστα απασχολούν οποιονδήποτε έξω από τα σύνορά της. Όμως αυτός ο περίεργος Κυριαζής αποφασίζει να ασχοληθεί ο ίδιος με την Ιστορία.

Ως Ρήγας Φεραίος Βελεστινλής θέτει σε κίνηση ιδέες και ιδανικά που διαπερνούν κάθετα την Ιστορία. Ιδέες και ιδανικά που σήμερα διακρίνουμε ξεκάθαρα πως εκκινούν από τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό, ξεπερνούν τις ιδέες των ελεύθερων ανεξάρτητων κρατών και ακουμπούν στις παρυφές του διεθνισμού περίπου μισόν αιώνα πριν τα βασικά συστατικά του μορφοποιηθούν στις μελέτες ενός Γερμανού στο Βρετανικό μουσείο.

Φτάνει εδώ, στη Βιέννη, το καλοκαίρι του 1796. Σε μια πόλη που, μέσα στο περιβάλλον της Ευρώπης του Διαφωτισμού, ανάγει σε πρώτιστο μέλημα την προσωπική ελευθερία και τις νέες μορφωτικές προσλήψεις. Σε μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα όπου ο ριζοσπαστικός ρομαντισμός του Μότσαρτ συναιρείται με τον ισχυρό απόηχο του ριζοσπαστικού ρεπουμπλικανισμού που έρχεται από τα δυτικά. Ο Ρήγας φτάνει εδώ από την ανατολή. Κουβαλάει και καταθέτει το δικό του φορτίο. Η συνείδησή του επιλέγει. Στο εξής, η έννοια και το ιδανικό της πολιτικής απελευθέρωσης είναι το σημείο πύκνωσης και εφαρμογής όλης της πνευματικής του δράσης και ενέργειας.

Στη Βιέννη, στόχος του Ρήγα είναι να βρει τον κατάλληλο χαράκτη για να τυπώσει τους χάρτες που καταγράφουν το όραμά του. Στο Wieden (Βάϊντεν), στην οδό Heumuhlgasse (Χέμιουλγκάσε), στην ομώνυμη και σήμερα οδό, βρίσκει τον χαλκογράφο Franz Muller και του αναθέτει τη χάραξη της Χάρτας. Τον Ιούνιο του 1797 εκτυπώνονται πάνω  από χίλια αντίτυπα.

Κάθε απελευθερωτική μετάβαση προϋποθέτει μια ριζοσπαστική ρήξη και ο Ρήγας Φεραίος ανήκει στους λίγους, εκλεκτούς, που οραματίζονται και κατονομάζουν αυτές τις ρήξεις καθιστώντας τες εφικτές και πληρώνοντας το αντίτιμο. Είναι ένα σπάνιο παράδειγμα ανθρώπινης ύπαρξης που προσομοιάζει με φυσικό φαινόμενο. Ενώ στην εποχή του, σε εκείνον τον τόπο και τον χρόνο, φαίνεται παράταιρος και επικίνδυνος, η Ιστορία τον καταγράφει ως εκφραστή ενός οράματος πολιτικού, ιστορικού, κοινωνικού, το οποίο θα έπαιρνε αργότερα σάρκα και οστά όχι γιατί νομοτελειακά έτσι θα γινόταν αλλά γιατί αυτός, ο Αντώνης Κυριαζής, θεώρησε ότι είναι εφικτό και κυνήγησε μέχρι τέλους το περίγραμμά του. Γνώριζε πως, όταν περνούσε μέσα από αυτό το περίγραμμα, το όνειρο θα τον έπαιρνε μαζί του. Έτσι και έγινε. Η αυταρχική εξουσία δεν είχε καμία άλλη επιλογή μπροστά στην απόλυτη επιλογή του υπέρ της ελευθερίας και της απελευθέρωσης. Ο Ρήγας Φεραίος Βελεστινλής εκτελέστηκε τελικά σε μια βαλκανική πρωτεύουσα, ακριβώς πριν από 220 χρόνια. Χάρη σ’ αυτόν όμως, ο τρόπος που στεκόμαστε απέναντι στις ιστορικο-πολιτικές προκλήσεις, και επιλέγουμε, είχε πλέον αλλάξει οριστικά.

Τι ακριβώς όμως ονειρεύτηκε ο Ρήγας; Τι επιδίωξε;  Ποιον ακριβώς δρόμο άνοιξε;

Οι δώδεκα σελίδες της Χάρτας του κατέγραφαν, δεν περιέγραφαν, τη διάλυση μιας αυτοκρατορίας και τεράστιες τεκτονικές σεισμικές δονήσεις σε μια δεύτερη. Ταυτοχρόνως, οραματίζονταν την ομοσπονδιοποίηση ενός χώρου τον οποίο 100 χρόνια αργότερα ο Βίσμαρκ θα χαρακτήριζε ακόμα «πυριτιδαποθήκη». Μιας περιοχής που θα κατέληγε σε εθνικά κράτη μόνο μετά από δύο βαλκανικούς και δύο παγκόσμιους πολέμους.

Είναι αλήθεια ότι βασίστηκε στις ρωμαϊκές και βυζαντινές γεωγραφικές διαιρέσεις των Βαλκανίων. Αλλά η κοινωνικοπολιτική του προσέγγιση έχει σαφώς επηρεαστεί από συγκεκριμένους διαφωτιστές και την εξέλιξη της Γαλλικής Επανάστασης κυρίως μετά το 1791. Η σκέψη του, ισχυρά πολιτική, ξεπέρασε τον καιρό χάρη στον τόπο του. Ελευθερία, ανοχή, ανεξιθρησκία, τα σύγχρονά του διαφωτιστικά προτάγματα συνδυασμένα με προχωρημένες δημοκρατικές πεποιθήσεις και σπέρματα διεθνισμού, όλα αυτά προβεβλημένα στον ιδιόρρυθμο βαλκανικό χάρτη.

Εντός του οράματός του για μια Βαλκανική Ομοσπονδία, το πολίτευμα που σχεδίασε ο Ρήγας, όπως προκύπτει από τη «Διακήρυξη Δικαιωμάτων» και το «Σχέδιο Συντάγματος», δεν ήταν πρωτότυπο. Τα κείμενα αυτά αποτελούσαν κατά μεγάλο μέρος παράφραση της γαλλικής Διακήρυξης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη και του ιακωβινικού Συντάγματος του 1793. Υπήρχαν όμως και στοιχεία νέα, πρωτότυπα. Ήταν ο πρώτος που επιχείρησε τη θεσμική υλοποίηση των φιλελεύθερων και δημοκρατικών αρχών της Γαλλικής Επανάστασης στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η Βαλκανική Ομοσπονδία του ήταν ένα κράτος βασισμένο στη λαϊκή κυριαρχία. -- «Ο Αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι του Βασιλείου τούτου, χωρίς εξαίρεση θρησκείας και διαλέκτου: Έλληνες, Βούλγαροι, Αλβανοί, Βλάχοι, Αρμένηδες, Τούρκοι και κάθε άλλο είδος γενεάς», έγραφε στο Σύνταγμά του. -- Ήταν επίσης σαφώς ένα κράτος δικαίου, πολυεθνικό, δημοκρατικό, φιλελεύθερο, αποτέλεσμα του κοινού αγώνα των υπόδουλων βαλκανικών λαών για την ανατροπή του οθωμανικού απολυταρχικού και δεσποτικού καθεστώτος.

Η ελευθερία, η επιδίωξη της πολιτικής απελευθέρωσης, τέθηκε με σαφήνεια από τον Ρήγα στο επίκεντρο του πρωτοφανούς σχεδίου του. Όλα τα άλλα, όσα ακόμα και σήμερα σε πολλές περιπτώσεις επιζητούμε, θα πήγαζαν από αυτή την επιδίωξη. Ο Ρήγας ήταν ο πρώτος που οραματίστηκε μια εξέγερση μέσω της συναδέλφωσης των καταπιεσμένων εθνικά και οικονομικά στρωμάτων, στο πλαίσιο ενός αιτήματος από κοινού ελευθερίας. Η συναδέλφωση και η αλληλεγγύη, η αμοιβαία αναγνώριση πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων, θα σήμαινε ότι όλοι αναγνώριζαν έναν κοινό δυνάστη. Και τότε θα είχαν πια τη δύναμη να απελευθερωθούν. 

Αλληλεγγύη και ελευθερία, αυτό το νόμισμα δύο όψεων θέλησε να εξαργυρώσει απ’ άκρη σ’ άκρη στα Βαλκάνια ο Ρήγας. Στην ολοκλήρωσή του, το όραμά του όριζε την διαρκή ελευθερία ως συμμετοχή στη δημοκρατική διακυβέρνηση ενός πολιτισμικά πολυμερούς, εθνικά πολλαπλού θεσμικού μορφώματος. Οραματίστηκε για τους βαλκανικούς λαούς έναν αδιανόητο πατριωτισμό του κοινού τους Συντάγματος.

Έκτοτε, τα Βαλκάνια παραμένουν ένας χώρος μεικτών συμβολισμών και πολύσημων συναισθημάτων. Διαχρονικό σύμβολο της μάχης του ανθρώπου και του πολίτη με τη σκοτεινή πλευρά της αγάπης για τον τόπο και το έθνος, αλλά και τόπος μεγάλων στιγμών θριάμβου του ανήκειν σε μια κοινότητα λαών. Η μάχη αυτή, αέναη, είναι η Οδύσσεια των βαλκανικών λαών. Η Ιθάκη τους είναι το μικρό εκείνο σύνολο από μεγάλες στιγμές, ανθρώπων και λαών, που επιλέγουν να ζήσουν «καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή».

Ο Ρήγας Φεραίος Βελεστινλής δεν υπήρξε ένας ηγέτης που άλλαξε τον ρου της Ιστορίας. Υπήρξε κάτι πιο ουσιαστικό. Επανακαθόρισε ανατρεπτικά τις συνισταμένες των πολιτικών επιλογών σε μια ολόκληρη περιοχή και πέρα απ’ αυτήν. Μετέβαλε στ’ αλήθεια τον τρόπο που στεκόμαστε ακόμη και σήμερα απέναντι στις προκλήσεις, και επιλέγουμε. Επιλέγουμε τη συνεργασία, την από κοινού αντιμετώπιση των μεγάλων σύγχρονων προκλήσεων που δεν γνωρίζουν κρατικά σύνορα: Η δίκαιη ανάπτυξη, το περιβάλλον και η ασφάλεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ευρωπαϊκή ενσωμάτωση, είναι πλέον διακυβεύματα που ενώνουν τους λαούς των Βαλκανίων, όπως καταδεικνύει η πυκνή σειρά από συναντήσεις διμερούς, τριμερούς και τετραμερούς συνεργασίας – πιο πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη και τη Σόφια, με την Ελλάδα, θεματοφύλακα της κληρονομιάς του Ρήγα,  να αναλαμβάνει κρίσιμες πρωτοβουλίες .

Η πεμπτουσία του οράματος του Ρήγα ήταν παρούσα στις  17 Ιουνίου, στις Πρέσπες, όταν οι Πρωθυπουργοί Τσίπρας και Ζάεφ τόλμησαν να δώσουν στους λαούς τους την ευκαιρία να πορευθούν με αλληλεγγύη σε ένα μέλλον ανάπτυξης και ευημερίας. Είναι παρούσα και σήμερα, στη Ρόδο, όπου για τρίτη χρονιά πραγματοποιείται Υπουργική Διάσκεψη για την Ασφάλεια και τη Σταθερότητα με εκπροσώπους χωρών της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και των Βαλκανίων. Η  διοργανώτρια Ελλάδα έχει ήδη παρουσιάσει πλαίσιο για μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή, στη βάση των αρχών της ισότητας και με κοινό στόχο την ευημερία.  Είναι επίσης παρούσα στο Φανάρι όπου χάρη στον πνευματικό μας πατέρα και Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαιο επανέρχεται η κανονικότητα στην Αρχιεπισκοπή Αχριδος.

Στο πνεύμα της Ρόδου, όπως και στο πνεύμα των Πρεσπών, και όπου αλλού οι λαοί αποφασίζουν να συνεργαστούν ισότιμα, με κοινούς στόχους, το αποτύπωμα του οράματος του Ρήγα παραμένει ισχυρό. Το όραμα ενός ανθρώπου που γνώριζε το τέλος του όταν ξεκίνησε την περιπέτειά του, εδώ, στη Βιέννη. Η Χάρτα του υπήρξε η θανατική του καταδίκη. Ήξερε πως θα πεθάνει. Όχι όμως σαν Ραγιάς.  Πέθανε ελεύθερος. Γιατί «όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά». Κι όποιος πεθαίνει γι’ αυτό, σωστά πεθαίνει.

Ο λόγος που βρισκόμαστε σήμερα εδώ δεν είναι να μνημονεύσουμε έναν εθνομάρτυρα, ούτε να τελέσουμε μνημόσυνο για έναν εθνικό ήρωα. Το πάθος του ελληνικού έθνους για ελευθερία είχε ανάγκη από μαρτυρικό αίμα για να στεριώσει. Κατανοητό. Σύμφωνα όμως με τον Βελεστινλή, η έννοια του έθνους είναι μια αέναη, ιδεατή συνειδητοποίηση των βασικών στοιχείων τού Είναι και του Γίγνεσθαι για έναν πληθυσμό που δεν απεμπολεί, ούτε διαφοροποιεί, ούτε θέτει σε διαβούλευση τις αξίες και τα θεμελιώδη συστατικά του, όσες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές κι αν επέλθουν, όσα χρόνια τυραννίας κι αν υποστεί. Είναι οι αξίες που ορίζουν τα έθνη, τα οποία, για τον Ρήγα, δεν μπορούν να νοηθούν παρά μόνον ελεύθερα. Σε αυτό το σημείο αποφάσισε να παρέμβει. Του ήταν αδιανόητο να περιμένει πότε θα του επιτρεψουν τον ξεσηκωμό.

Γιατί ο Ρήγας, ένα είδος πρώιμου διαλεκτικού υλιστή αλλά και βολονταριστή, θεώρησε ότι νομοτελειακά ήταν η ώρα η θεία πρόνοια να δώσει κατά κάποιον τρόπο την έγκρισή της. Κι έτσι αποφάσισε να κινηθεί. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν κάποια στιγμή διάβασε την Ουτοπία του Τόμας Μουρ. Σίγουρα ήταν ουτοπιστής. Σίγουρα ήταν ουμανιστής. Σίγουρα υποτίμησε το κοσμικό κακό της πολιτικής του τέλους του 18ου και του 19ου αιώνα. Ο Ρήγας δεν ήταν επαναστάτης με μια τρέχουσα ή κοινή έννοια του όρου. Ήταν μεσσιανιστής ενός ιδιαίτερου σκοπού. Ένας οραματιστής. Έτσι έζησε, έτσι πορεύτηκε, έτσι διάλεξε να πεθάνει. Σαν ποιητής μιας πλατωνικής ιδέας: της πανανθρώπινης λευτεριάς. Η τυραννία της οθωμανικής αυτοκρατορίας ήταν γι’ αυτόν μια παραμόρφωση της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων. Μιας τάξης πραγμάτων που κατά τον Βελεστινλή, τον Έλληνα, τον Βαλκάνιο, τον Ευρωπαίο, ορίζεται από την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια."

 

 

 

ggtt ufb

PIRKAGIES 23 07 2018

banner yp ggyp

banner yp ggpsp

banner yp ggee

banner yp ggtt

banner spec sec

Mindigital.gr on Facebook

emedia a1

ggtt nse

banner dpo